Wed, 08 July 2020
Your Visitor Number :-   2566555
SuhisaverSuhisaver Suhisaver
ਸੂਹੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ 9 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ               ਜਥੇਦਾਰ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਨਹੀਂ ਰਹੇ              

ਪੁਸਤਕ: ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ 'ਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸ਼ਹਿਰ

Posted on:- 04-10-2015

suhisaver

ਸਿਰਲੇਖ           : "ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ 'ਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸ਼ਹਿਰ" (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਿਹ)
ਕੀਮਤ         : ਰੁਪਏ 75 (ਭਾਰਤ)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਰ੍ਹਾ     : 2015
ਲੇਖਕ           : ਵਾਹਿਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ          : ਗ੍ਰੇਸ਼ੀਅਸ ਬੁਕਸ, ਅੇਸ.ਸੀ.ਓ.-23, ਸਾਹਮਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ


ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਯੁਗ ਵਿਚ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਆਪਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇਂ ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ ਦਿਆਂ ਗੁਣਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਪੜਚੋਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫ਼ੈਦ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ 'ਚੋਂ ਲੰਘਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ ਦੀ ਭੋਤਿਗ ਗੁਣਸ਼ਕਤੀ ਸਫ਼ੈਦ ਰੰਗ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸੱਤਾਂ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ ਇਕ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ ਸਤਰੰਗਾਂ ਦਾ। ਜੇਕਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਇਕ ਕਿਰਣ ਹੀ ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ ਵਿਚੋਂ ਗ਼ੁਜ਼ਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਤਰੰਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਜੇਕਰ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੀ ਇਸ ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਹ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਵ ਦੇ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਾਹਿਦ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ, ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਵਾਹਿਦ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਗਿਣੇ ਚੁਣੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸੁਣਾ ਕੇ ਵਾਹਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਲੁੱਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਠਨ ਲੌਚਦਾ ਹੈ।

ਵਾਹਿਦ ਲੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਉਪਰੋਂ ਉਪਰੋਂ ਹੀ ਨਾ ਪੜ੍ਹਨ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਹਿ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਾਠਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮਹਿਜ਼ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨਾ ਬਣਨ ਸਗੋਂ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਚੰਗੇ ਉਤਪਾਦਕ ਵੀ ਹੋ ਨਿਬੜਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਦੀ ਲੜ੍ਹੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਗਾਂਹ ਵੱਧਦੀ ਰਹੇ।

ਵਾਹਿਦ ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਿਜ਼ ਸਫ਼ੈਦ ਹੀ ਨਾ ਰਹਿਣ ਬਲਕਿ ਸਾਹਿਤ ਪਠਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ 'ਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਨਿਰੰਤਰ ਸਤਰੰਗੀ ਬਣਦੇ ਰਹਿਣ, ਇੰਨੇ ਸਤਰੰਗੀ ਕਿ ਫਿਰ ਮੁੜ ਕੇ ਸਫ਼ੈਦ ਪੌਸ਼ ਨਾ ਬਣ ਸਕਣ:

ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ

ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਉਂ ਖ਼ਿਲਾਰ ਲਵਾਂਗਾ ਤੇਰੇ ਬਗ਼ੈਰ               (ਸਫ਼ਾ-11)

ਵਾਹਿਦ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਮੁੰਹਖੋਟੇ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਫ਼ੈਦ ਪੌਸ਼ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਸਫ਼ੈਦ ਰੰਗ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਸੱਜਣ ਵੀ ਅਛੂਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ:

ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਨਾ ਕਰ ਏਨਾ ਕਿ ਬਿਖਰ ਜਾਵਾਂਗਾ
ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣ ਲਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਧਰ ਜਾਵਾਂਗਾ                (ਸ਼ਫ਼ਾ-14)


ਇਕ ਪੇਂਡੂ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਘਰ ਵਿਚ ਬਸ ਇੱਕਾ ਦੁੱਕਾ ਹੀ ਕਮਰੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੰਜੀਆਂ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿਛਦੀਆਂ ਸਨ। ਵਿਹੜਾ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਿ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਵਖਰੇਵਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭਾਲ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਗਵਾਂਢੀ ਦੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਹੱਦ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਪਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਪਾਠਕ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਕ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਮਨ ਦੂਸਰੇ ਇਨਸਾਨ 'ਤੋਂ ਸਾਫ ਪੜ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਕਵੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਵੀ ਹੁਣ ਸਤਰੰਗੇ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਹਿਰਸੀ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕ ਹੁਣ ਉਤਪਾਦਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਸਗੋਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ੈਦ ਪੌਸ਼ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਦੀ ਨਕਲ ਸਦਕਾ ਮਹਿਜ਼ ਉਪਭੋਗਤਾ ਹੀ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਵਖਰੇਵੇਂ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾ:

ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਹੈ ਹੁਣ ਤਾਂ ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਹੀ
ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ ਘਰ ਓਨੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਕਮਰੇ ਨੇ
ਅੰਦਰੋਂ ਤਾਂ ਘਰਾਂ ਵਾਂਗੂ ਹੋਏ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ
ਇਹ ਲੋਕ ਮਕਾਨਾ ਜਿਉਂ ਬਾਹਰੋਂ ਹੀ ਸੰਵਰੇ ਨੇ               (ਸਫ਼ਾ-21)

ਵਾਹਿਦ ਨੂੰ ਸਫ਼ੈਦ ਪੌਸ਼ੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬੋਲਿਆ ਝੂਠ ਰਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦਾ। ਕੀਤੇ ਕੌਲ ਤੋਂ ਮੁਕਰਨਾ ਉਸਨੂੰ ਗਵਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ ਦੀ ਝੂਠ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਵਰੀ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਨਿਖੇਦੀ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਸੱਜਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਚਿੱਤਰਦਾ ਹੈ:

ਲਫ਼ਜ਼ ਉਸਦੇ ਉਦ੍ਹੇ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਰਦੇ ਵੇਖੇ
ਇਉਂ ਵੀ ਨੇ ਫ਼ਾਸਿਲੇ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਉਸੇ ਦੇ ਵੇਖੇ
……
ਸੁੱਖ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਅਜ ਯਾਦ ਤੇਰੀ ਦੇ ਜੁਗਨੂੰ
ਛੁਪ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਵੇਖੇ                (ਸਫ਼ਾ-34)


ਵਾਹਿਦ ਬੇਸ਼ਕ ਇਕ ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਚੋਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਨਿੱਜ ਸਵਾਰਥ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਵਿਸਵਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਦਾ ਧੌਤਕ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ:

ਨਾ ਬਹੁਤਾ ਸੋਚ ਮੇਰੀ ਨੇੜਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾ ਤੂੰ
ਜੇ ਤੇਰਾ ਦਾਇਰਾ ਹੈ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਸਿਮਟਿਆ ਹੋਇਆ           (ਸਫ਼ਾ-47)


ਸ਼ਾਇਰ ਮਰ ਮਰ ਕੇ ਜੀਣ ਨਾਲੋਂ ਜੀ ਜੀ ਕੇ ਮਰਨ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਸਵਾਸ਼ ਰੱਖਦਾ ਹੈ:

ਕਿਸ਼ਤ ਦਰ ਕਿਸ਼ਤ ਦੇ ਇਸ ਜੀਣੇ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਇਆਂ
ਸਾਰਾ ਇਕ ਵਾਰ 'ਚ ਜੀਅ ਲੈ ਤੇ ਮੁਕਾ ਦੇ ਮੈਨੂੰ               (ਸਫ਼ਾ-51)


ਵਾਹਿਦ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਜਿਹੀ ਗਹਿਰਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਤਹਿ ਤੀਕ ਉਤਰਨਾ ਭਾਵ ਉਸਦੇ ਅਸ਼ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਬੇ-ਹੱਦ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਉਂਝ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਕਈ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਰਦੀਫ਼ ਤੇ ਬਹੁਤਾ ਤਵੱਜੋ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੁਸਤ ਕਾਫ਼ਿਏ ਦੀ ਵੀ ਕਮੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੁਸਤ ਕਾਫ਼ੀਏ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ:- ਰੱਖੀ, ਭੁੱਲੀ, ਹੋਲ਼ੀ, ਜ਼ਰੂਰੀ, ਮਨਫੀ, ਆਪਣੀ, ਕਿੰਨੀ (ਸਫ਼ਾ-37)

ਰੋਟੀ ਲਈ ਅਕਸਰ ਮਿੱਟੀ 'ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵੱਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਢੁੱਕਣ ਲਈ ਸਫ਼ਰੀ ਬਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਹਿਦ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾ ਸਫ਼ਰਾਂ ਦਾ ਸਤਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ:

ਮਿਜ਼ਾਜ ਦੇ ਸੀ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਸਦਾ ਸਫ਼ਰ 'ਚ ਰਹੇ
ਨਾ ਇਕ ਵੀ ਅੱਖ 'ਚ ਵਸੇ ਉਂਝ ਹਰਿਕ ਨਜ਼ਰ 'ਚ ਰਹੇ        (ਸਫ਼ਾ-29)

ਤੇਰੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਭਟਕਣ ਦਾ ਗਵਾਹ ਤੇ ਰਹਿਨੁਮਾ ਨੇ ਇਹ
ਸਫ਼ਰ ਕਰਕੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਟਿਕਟ ਨਾ ਇਉਂ ਸੁੱਟਿਆ ਕਰ ਤੂੰ         (ਸਫ਼ਾ-64)


ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਲੀਲਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਕਿਰਤੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹਨ ਕੋਈ ਬਹੁਤੇ ਪੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਘਰ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾ ਵਾਹਿਦ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਆਸਵੰਦ ਵਾਹਿਦ ਨੇ ਫੋਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਇੰਟਰਵੀਊ ਦੇਣ ਜਾਣਾ ਸੀ ਪਰ ਠੀਕ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ 14 ਜੂਨ 2005 ਦੇ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਇਕ ਸੜ੍ਹਕ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੀਕ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਲੱਕ 'ਤੋਂ ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਕਿ ਬਿਸਤਰ ਤੇ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਲੰਮੇਰੇ ਸਮੇ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਉਸਦੀਆਂ ਦੋਸਤ ਬਣੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾ 'ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲੱਗੀ। ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਫੌਜੀ ਬਣਨਾ ਸੀ ਉਹ ਇਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 2007 ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਖਵਿੰਦਰ 'ਪੱਪੀ' (ਐਡੀਟਰ ਤਿਮਾਹੀ 'ਸਰੋਕਾਰ') ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ 2010 ਵਿਚ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਲਈ ਜਗਤਾਰ ਸੇਖਾ (ਸੰਗਰੂਰ) ਦੀ ਸੰਗਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਰੂਜ਼ ਬਾਰੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਮਸਤਾਨਾ (ਬਰਨਾਲਾ ਲਾਗੇ ਪਿੰਡ) ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ ਆਰੰਭੀ। ਆਪਣੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਲੀਗ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਬਲਕਾਰ ਔਲਖ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਮੁਹਰੀਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਹਿਜ਼ ਇਕ ਸੜ੍ਹਕ ਹਾਦਸੇ ਨੇਂ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਭਵਿੱਖਤ ਫੌਜੀ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਲ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਵਾਹਿਦ ਨੇ 64 ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਆਪਣੀ ਇਹ ਪਲ੍ਹੇਠੀ ਕਿਤਾਬ ਉਸੇ ਇਕ ਦਿਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਸ਼ਿਖ਼ਰਾਂ ਸਰ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਵਾਹਿਦ ਹਾਲੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

-ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ 'ਨੀਲ'
ਸੰਪਰਕ: +91 94184 70707


Comments

Neel

Shukriyaa SuhiSaver.Org !

SamuelAdurn

https://bjdkgfsfhidhgvudbfjeguehfwhsfug.com Mkfdkfjwsldjeifgheifnkehgjr vndkfhsjfodkfc;sjgjdgokrpgkrp bndljgoedghoekfpegorig fihfowhfiehfoejogtjrir Yndkfvhdjkfhke nkfnslkfn klfnklf Oljgvkdfkndjvbgdjffsjdnkjdhf Nkfhofjeojfoegoero ogeoegfeougeihigoohge igjeigheiogheiogheih giehdgoiehifoehgioheighe hfioeehfieohgeiodgnei hioehgioehfdkhgioehgi eodghioedhgieghiehgeuo Nihdigheifjojfieui iihfishfiwsfhiwhfowhfh hfsdfhkdcndjkfhe klchsiofhwifhdvjdnj hkfhsfhifheuhguegheflkhe Yfhsfheifhei hfhdfiehfiejfk fjeogjeogj ojgoedjodjvsclksfhszghLhekjb; ;dh jdjvndkjdfjsofjsofjosjfi fojsjdoskfsjfodgjdsghoi sdjfpfgspegjsodjvdhvgisd Mfjefjojgidhvshg ihidhgiodhgirhgir hioihgdioghrigrigh ihgiogherihgirodvdks jsdjfsopejfovgjdksjosj joesjfoesjfsj;ifsjg Ndjsfhjifekfhekdghior highdiofhidogheioghei gijhgoiehgiehgieh jfiheigheihgioe

Donaldbus

Earning method from $ 15 000 a day After only 30 days, I still have to pinch myself to make sure I'm not dreaming. I earned tens of thousands of dollars every month in my own cozy four walls. Profits grow and grow and grow! http://ayp.chinaqube.com/835ec6d It only takes a few minutes With just a few clicks, you can generate $ 15,000 every day for the rest of your life http://pfcagjs.forum-stars.com/1eee8f Hello Zoe! Please visit our official website www.howkidscanearnmoney.com to see the several different methods that we have posted there. Hopefully you'll find something that works with you needs! I hope you're able to get the laptop that you need- electronics like that are not easy to get! Best of luck! If you’re trying to sell locally, there’s a good chance you probably won’t sell to a friend. That’s why you also need to join your local buy and sell groups. Facebook makes it super easy to sell because you can usually create the post in one group and you have the option to choose other groups before the post goes live. If you’re more ‘interesting’ looking, take a look at Ugly. Before you can be considered for a tutoring position with TutorMe, you must be currently enrolled or must have graduated from an accredited college/university. $497 one time fee software lifetime license.

Williampat

Passive income up to 10 000 EUR per day Thanks to the CryptoCode I was finally able to pay off all my debts! I'm now going to quit my job forever and the lifestyle of a millionaire I've always dreamed of! http://qucmdgh.4js7gjkd.xyz/25216b54 There is no limit to the profits that can be generated by the crypto code system http://ttpvxkh.dfsf.site/d16aa Now my income is up to 10,000 euros a day Of the ways listed below, I personally use some of them to book profits, and I’m not complaining. You can even donate the money you make from Slidejoy to give cash to charity,” says the website. Slidejoy register users can make money every time they use their mobile phone. “Every time you unlock your phone, you will get a card with news or a promotion on your lock screen,” it adds. So, lastly, I wanted to talk about this unusual opportunity. The best headlines on magazine covers actually move consumers to physically pick up a product and carry it to the register. Online, all you need is a click. Big online companies have affiliate programs like Amazon and eBay while you can join affiliate networks like Clickbank.

DonaldSmopy

Unleash the power of cryptocurrency and earn. You $ 15 000 in 24 hours I've only been a member of Bitcoin Profit for 47 days. But my life has already changed! http://hsfy.chinaqube.com/c4b529 Not only did I make my first € 100K, I also met some of the most incredible people. http://iawsq.fb-marketplace-sales.site/0b7 Like many of these “how to make money on Amazon” methods, they tell us that it’s by no means a “get rich quick scheme.” There are 19 references cited in this article, which can be found at the bottom of the page. It’s time to bring those ideas to life. The design phase. You can either create the t-shirt design yourself or hire a professional designer to do it for you. If your design skills are limited but you still want to give it a go yourself because you don’t have the budget to hire a designer, you can use a website like Canva. 38 Places To Find the Best Keywords In Your Niche (And 62 Screenshots Showing You How To Get Them) The website contributes to forest keeping activities; every time you hire from chegg.Com, they grow a tree through American forests.

CalvinSet

How much can I earn per day? At least $ 15 000 a day. The CryptoCode is the future of online trading using the fast growing cryptocurrency market. Our members are the lucky few who have seized the opportunity to invest and have made a fortune from their cozy four walls. http://hnyqts.fb-marketplace-sales.site/6f Suitable for everyone - Never traded before? No need to worry, we will do everything for you It only takes a few minutes to get started and work 24/7 We don't want your money, not even a cent. The software is free of charge. Customer service is available 24/7 for all of your needs http://zcdsmtruj.katinelis.xyz/9bdcb0a01 There are many different online poker sites you can choose to play on these days. And which one you can play on depends where you live in some cases. Another basic survey site that also offers video viewing for points. QuickRewards is slightly different from the “mainstream” reward sites as you can actually be more specific to how you want to earn. Withdraw your earnings from as little as $1.00, we make sure that you get paid for your work. One person has figured out how to turn that scenario into a money making project: Ever thought your opinion mattered enough to get you paid? Surveys are the best way to do market research and get product feedback. And both market research and user feedback is so important for the companies that they are ready to pay for it.

Cedrictycle

Bitcoin Makes People Rich And You Can Be The Next I finally know what it's like to live your dream. I no longer feel like I'm outside while everyone else is having fun. http://kmrntzdf.green95.xyz/81 The Bitcoin Profit allowed me to retire early and live a lifestyle that the 1% of the richest live. http://nqz.chinaqube.com/67511c But if you are still a student, a stay at home mum (or dad) or are looking for creative ways to make money from home , you are in the right place! 5 Harsh Realities of Making a Living Online. You get everything that you need to know in this guide. Even if you’re new to online income earning, you’ll be able to see if Internet marketing is the right choice for you. If your YouTube channel has a million subscribers, you can earn from $100,000 to $300,000 per month. Mostly it depends on how interesting your videos are. Secondly, it depends on the how many people have subscribed to your YouTube channel. The stories of Olga Kay and Mimi Ikonn will tell you that they definitely earn more than $100,000 every year from their YouTube channels. This is the minimum. No one really knows the exact amount but many sources say that they could actually be touching one million dollars every year. Now, Daily Hunt app is offering Refer & Earn program. In this program, you will get Rs.10 for per successful referral. You can earn unto Rs.300 by referring to your friends for downloading this app through your referral link.

Marcuscip

Now I earn over € 13 261 a day I was released two weeks ago. With no other options, I thought my life was over. http://ilgeryx.aalugpi99r.xyz/847e1535 Now I earn over € 1,261.42 a day. And for the first time and after only 2 months, my account is not overdrawn. http://nyrqgrgs.o0lf31xmet.xyz/b882bbe6e A fun game that doesn’t drain my battery. 11. Try investing your money for better returns. Your leader is Angela Wright MBE, founder of Optimising Business and NoosaCrypto, serial entrepreneur, wife, mother, Brit living in Australia. When you start an online consignment business , you work as a middleman between people looking to sell their stuff and customers wanting to buy it. You can get started by offering to consign items for other students and sell them online for cash. There’s little inventory involved, and you only make money when you make a sale. If you wanted to become an Instacart personal grocery shopper, you’ll earn an average of $15 per hour !

POWERFUL ВAСKLINKS FOR YОUR SIТЕ: http://s.amgg.net/s6w1

Redirect dofollow backlinks are one of the most powerful SEO backlinks for ranking websites at top positions in any search engine. Rank any high competition keyword or new website with Powerful Redirect Dofollow Backlinks! Redirect dofollow links is the most powerful technique for increasing site authority and traffic in 2020. Using this technique i will create dofollow seo backlinks. MORE DETAILS ABOUT MY SERVICE http://osp.su/1d66806 My Service: Redirect powerful dofollow backlinks, more 1000 links: 100+ powerful dofollow redirect links with images.google, maps.google, google, plus.google.com, DA 52-89 PA 32-43 2 .edu powerful dofollow redirect links with high DA PA 2 .gov powerful dofollow redirect links with high DA PA 900+ others powerful dofollow redirect links with high DA PA TO LEARN MORE http://vprd.me/Pm7s4 Fast ranking results (3-5 weeks) Building high Authority in Search Engines 100% SEO friendly On time delivery Penguin, Panda safe NOTE: I provide backlinks for all kind of websites, blogs, ecommerce stores, YouTube, Pinterest and others social networks MORE DETAILS ABOUT MY SERVICE http://pine.cf/7e0ibo

Pоwеrful rеdirеct bасklinks from high authority dа sit

Redirect dofollow backlinks are one of the most powerful SEO backlinks for ranking websites at top positions in any search engine. Rank any high competition keyword or new website with Powerful Redirect Dofollow Backlinks! Redirect dofollow links is the most powerful technique for increasing site authority and traffic in 2020. Using this technique i will create dofollow seo backlinks. MORE DETAILS ABOUT MY SERVICE http://bdfvcu.oxoo.site/a85187 My Service: Redirect powerful dofollow backlinks, more 1000 links: 100+ powerful dofollow redirect links with images.google, maps.google, google, plus.google.com, DA 52-89 PA 32-43 2 .edu powerful dofollow redirect links with high DA PA 2 .gov powerful dofollow redirect links with high DA PA 900+ others powerful dofollow redirect links with high DA PA TO LEARN MORE http://ijyvlumum.promailpro.website/41d Fast ranking results (3-5 weeks) Building high Authority in Search Engines 100% SEO friendly On time delivery Penguin, Panda safe NOTE: I provide backlinks for all kind of websites, blogs, ecommerce stores, YouTube, Pinterest and others social networks MORE DETAILS ABOUT MY SERVICE http://pqloyxj.muramoto.website/4e

ВAСKLINKS WITH HIGH DА РA FOR YOUR SITE: http://ylkbhdtr.powerhousemoversga.

Redirect dofollow backlinks are one of the most powerful SEO backlinks for ranking websites at top positions in any search engine. Rank any high competition keyword or new website with Powerful Redirect Dofollow Backlinks! Redirect dofollow links is the most powerful technique for increasing site authority and traffic in 2020. Using this technique i will create dofollow seo backlinks. MORE DETAILS ABOUT MY SERVICE http://mylkwrrvs.okweather.xyz/074385 My Service: Redirect powerful dofollow backlinks, more 1000 links: 100+ powerful dofollow redirect links with images.google, maps.google, google, plus.google.com, DA 52-89 PA 32-43 2 .edu powerful dofollow redirect links with high DA PA 2 .gov powerful dofollow redirect links with high DA PA 900+ others powerful dofollow redirect links with high DA PA TO LEARN MORE http://wdlysxew.laptop100.website/64a42 Fast ranking results (3-5 weeks) Building high Authority in Search Engines 100% SEO friendly On time delivery Penguin, Panda safe NOTE: I provide backlinks for all kind of websites, blogs, ecommerce stores, YouTube, Pinterest and others social networks MORE DETAILS ABOUT MY SERVICE http://fviw.dfsf.site/893d699

Powеrful rеdireсt baсklinks frоm high authority dа sitеs:

Redirect dofollow backlinks are one of the most powerful SEO backlinks for ranking websites at top positions in any search engine. Rank any high competition keyword or new website with Powerful Redirect Dofollow Backlinks! Redirect dofollow links is the most powerful technique for increasing site authority and traffic in 2020. Using this technique i will create dofollow seo backlinks. MORE DETAILS ABOUT MY SERVICE http://mcrqtv.fb-marketplace-sales.site/6d77 My Service: Redirect powerful dofollow backlinks, more 1000 links: 100+ powerful dofollow redirect links with images.google, maps.google, google, plus.google.com, DA 52-89 PA 32-43 2 .edu powerful dofollow redirect links with high DA PA 2 .gov powerful dofollow redirect links with high DA PA 900+ others powerful dofollow redirect links with high DA PA TO LEARN MORE http://waefz.oxoo.site/cff1 Fast ranking results (3-5 weeks) Building high Authority in Search Engines 100% SEO friendly On time delivery Penguin, Panda safe NOTE: I provide backlinks for all kind of websites, blogs, ecommerce stores, YouTube, Pinterest and others social networks MORE DETAILS ABOUT MY SERVICE http://xniakg.agabeprojetos.site/f7a2bb

ShaneDrymn

Adult #1 dating app for iphone: http://xowdsov.sospiscinalimpa.site/351976c Dating site for sex with girls from Australia: http://fsgytza.4js7gjkd.xyz/45899d8fa Adult african american dating online: http://xdelofsz.claim59.xyz/8c3b5 Adult american dating free online usa: http://txzwnccj.cashmovie.xyz/80829cf Dating site for sex with girls from Australia: http://fpklfvwm.aalugpi99r.xyz/3e26 Ten Ways to Chaste Dating for the over-21 Crowd and for those who live Outside the Home. Dating Older Filipinas: The Dating World’s Best Kept Secret. Free Senior Dating Site in India to Meet Singles. An Unprecedented Opportunity to Join The Deeper Dating Course. You don’t have to fill every blank in your profile, but Spira does suggest sharing as much information you can without feeling unsafe. “If you don't put in your school, which is fine, you could just say you have a degree in politics. … As much as I believe in being an onion and peeling off a layer at a time, people have a split second <when>online dating] to decide whether they are interested in you or the next person.”

Timothyshumn

Meet sexy girls in your city: http://rfmke.dfsf.site/73a Dating site for sex with girls in Canada: http://ftkrq.promailpro.website/2092 Dating site for sex with girls from Germany: http://rdtp.dfsf.site/23d85 Adult number 1 dating app: http://aequbyx.eliteroom.xyz/75697e94f Find yourself a girl for the night in your city UK: http://oijrpm.changemyaddressinusa.site/aa3ac31a7 Get help with adult dating in Knoxville today by joining our fun, popular online service. We make suitable singles so much more visible to you, and the site will work just fine on your laptop, smartphone and tablet. More and more singles in Knoxville are finding real love in your local area via our site, and it only takes a few moments to get started. Why wait any longer to get the wheels in motion? Members are waiting to hear from you, so don’t leave them disappointed – sign up today! Similarly, examining alcohol and drug use separately will be important for future research, as a number of studies have combined these distinct substances into a single variable despite research showing different relations to aggression depending on the substance being examined. Researchers should also examine different aspects of substance use as they relate to dating violence. For instance, research shows that weekly alcohol use (e.g., Hammock & O’Hearn, 2002), alcohol problems (e.g., Baker & Stith, 2008), and peak BAC levels (e.g., Roudsari et al., 2009), are all related to dating violence. However, a number of studies have failed to disentangle these various aspects of alcohol use, making it difficult to interpret findings. In addition, no known study has examined aspects of drug use other than actual consumption of drugs, such as drug problems. This type of research could provide researchers and clinicians with a better understanding of the role drug use plays in dating violence. I wish I could walk up to someone nice, tell them something I liked and then ask them to be my friend. If only it were that easy! For some reason, becoming adult friends gets much trickier. Here’s why: I have been dating someone for 6 months who also has one child from a previous relationship. However, something inside me is unsure if I ever want to marry again, and I'm relatively sure my boyfriend doesn't see marriage in a positive light either. There is a gray area on sex-before-remarriage-after-divorce, because we aren't meant to divorce in the first place. What if my intention is to not marry? Would I need to abstain from sex unless God changed my heart on getting married again? This whole situation has me confused between God's will for me and my own desires. Sometimes it's hard to tell the difference. How it works: • Set up your profile, as either a dater or a matchmaker • Start matching for yourself or for your friends • Chat about prospects • Follow each other’s dating activity • Catch yourself actually enjoying a dating app.

JasonFouts

The best women for sex in your town AU: http://ivafkfg.alphabitfund.xyz/df024994c Adult native american dating online: http://arflhjbjs.deluxxeuniverse.com/f21d9f2e The best women for sex in your town USA: http://jnflotk.fb-marketplace-sales.site/e658bcc8c Sex dating in the UK | Girls for sex in the UK: http://bepumc.failedbiz.xyz/2c23a5f78 Dating site for sex with girls from Germany: http://lsui.sacure98sd.xyz/0253e4a4c Casual Dating & Hook Up in Bellefonte. Online dating hurls all of the of those excuses outside the window because each dating site has you complete out a profile page when you enter so you have loads of things that you can use to open a conversation. So, for you, we’ve prepared 5 best naughty dating sites! Sex Online Kenya. Copyright © 2020 Sex Online Kenya. However, some major problems can be seen at your dating scan, such as issues with the umbilical cord or with your baby's skull or abdominal wall. In that case, you might need further tests, or a second scan to check the first scan's findings.

Harolddig

Dating for sex | Canada: http://bueiujz.sexxoom.com/bf0e0 Adult free dating sites in east london: http://dlqudhf.uglyduckmedia.com/866a6 The best women for sex in your town: http://bqjsfe.sacure98sd.xyz/4598b77 Meet sexy girls in your city UK: http://lrsycnd.dailyway3.online/86d The best women for sex in your town: http://ivrc.o0lf31xmet.xyz/1f0 While the compatibility analysis above should help, Anna’s exclusive Gemini Man Secrets “roadmap” works like clockwork on almost every Gemini man out there. It is without doubt the most comprehensive guide ever created to attracting, dating, and having a deep, loving relationship with a Gemini man. Leaked Adult Friend Finder user database still online. Excluding the sexy NY fashionistas, any foreigner can tell you they can spot an American a mile away. Your expensive Vineyard Vines shirt and khakis don’t impress me. I’ve actually heard a guy say he hates Zara because it’s “too European.” Another Muslim convicted of rape in a separate case told a British court that sharing non-Muslim girls for sex “was part of Somali culture” and “a religious requirement.” Casual Dating & Hook Up in Tillamook.

Security Code (required)



Can't read the image? click here to refresh.

Name (required)

Leave a comment... (required)





ਕਿਤਾਬਾਂ

ਆਬ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ